Jowai, Naitung 17 : U Myntri Rangbah ka jylla u Conrad K Sangma mynta ka Sngi Thohdieng u la pynbna ha ka Behdeinkhlam ha Tuber ba ka sorkar kan sa thaw da ka skhim ba kyrpang ban iarap ia ki Niam bapher bapher bad kumjuh ruh ia ki tnad ba pynneh pynsah ia ka Tynrai ne Deiti hapoh ka jylla.
Haba kren ha kane ka jinglehniam kaba u la niewtang ba ka dei ka jinglehniam Behdeinkhlam kaba heh tam ha Jaintia Hills u Myntri Rangbah u la ong kane ka dei ka sien ba ar ba u la poi ha Tuber ban iashim bynta ha ka Lehniam Behdeinkhlam bad u la iohi ba ka jingwan iashim bynta ki paidbah ka la nang kiew nangkiew.
U la ong ba kane ka jingialum lang jong ki paidbah ha kum kane ka jingleh niam ka long kaba i tynnad bad kaba sngewtynnad tam.
“ Kane ka dei ka jinglong tynrai ba shisha jong ki briew jongka jylla jongngi. Kane ka dei kaba pynlong ia ngi ba ngin long kumne kumba ngi long. Kane ka dei ka tynrai jong ngi bad ka long kaba donkam ba ngin pynneh pynsah ia ka” ong u Myntri Rangbah da kaba banjur ruh ba ka long kaba donkam ruh ban iai bteng ia kane ka jinglong tynrai sha ka pateng ban dang wan ruh da ka jingiatrei lang jong ki paidbah.
U la ong ba ka jinglehniam Behdeinkhlam ka long ka jingleh niam ban beh ia ka khlam bad ia ki ksuid ki khrei bad kane ka dang iai bteng beit ha doh kine ki sngi ba mynta ban beh ia ka sniew ka smeh. U la ai khublei Behdeinkhlam ia baroh kiba iashim bynta namar ka dei ka lehniam kaba kyrpang na ka bynta ka bha ka miat ka imlang ka sahlang.
U la ong ba ka sorkar ka thrang ban pynbit pynbiang ia ki jingdonkam kane ka jinglehniam. Kumta kum shi bynta na kata ka sorkar shen kan sa pynbna ia ka skhim ba kyrpang na ka bynta ki Niam, ki tnad ba pynneh pynsah ia ka jinglong tynrai ne ka kolshor bad ka histori jongki jaidbynriew bapher bapher hapoh ka jylla.
Kane ka skhim kan kynthup ia ki Sein Raij, Seng Khasi, Khristan, Hindu, Muslim bad kiwei kiwei ruh ki niam kiba don hapoh ka jylla. Kane ka jingthmu ka long ban iarap na ka bynta ban tei ia ki jaka ban buh jingkynmaw bad pynneh pynsah ia ka kolshor, ban thaw ia ki documentary film halor ka histori bad jinglong tynrai jong ki jaidbynriew bad ki Niam.
U Myntri Rangbah ul a iathuh ruh halor ka jingwan kyrpad ki Nongialam ka Balang Presbyterian ban iarap ban thaw ia ka Museum na ka bynta ban pynsah kynmaw ia u Thomas Jones bad kaba kum kane ka juh ka jingiarap kan long ruh na ka bynta ka Balang Catholic bad kiwei kiwei ki Niam hapho ka jylla.
U la iathuh ruh ia ka jingtyrwa ba la ai da ka Seinraij Tuber na ka bynta ban tei ia ki jaka shong bad ka museum. “ Ngi la pynkhreh ban iarap ia kine ki jingkyrpad baroh bad ka nongrim ka long ban pynneh pynsah ia ka histori bad kolshor jong ki jaidbynriew kiba don haphok a jylla.
U la iathuh ba ka jingdawa na ka Seinraij Tuber ka long 10 klur tyngka. Hynrei namar ba yn sa pynbna da kane ka skhim ka sorkar kan peit ba kan iarap bad ai jingmyntoi ia baroh ki Niam.
“ Ngi kwah ban ai ka jingiarap ia baroh ym ban ieh ia kawei ka niam ne kynhun ruh bad ka dei ban ioh jingmyntoi da baroh” ong u Myntri Rangbah.
Ia kane ka jingtyrwa na ka Seinrain Tuber yn sa kynthup lang ha kane ka skhim bad ka sorkar ka kwah ruh ban pynneh pynsah nam ia ka jinglongtynrai bad kolshor jong ki jaidbynriew bapher bapher hapoh ka jylla.
